محسن جابرى عربلو
107
فرهنگ اصطلاحات فقه اسلامى ( در باب معاملات ) ( فارسى )
بالاخره چنان كه در المغنى مىنويسد : رهن مالى است كه آن را وثيقهء دين قرار مىدهند تا در صورت عدم وصول دين از آن استيفاء شود « 1 » . و به عبارت ديگر رهن اين است كه شخص مديون مالى را نزد طلبكار محبوس سازد و وثيقهء دين قرار دهد تا در صورت عدم وصول دين ، طلبكار بتواند حق خويش را از آن مال استيفاء و برداشت نمايد « 2 » . رهندهنده و يا مالك عين را راهن و رهنگيرنده را مرتهن و خود مال را عين مرهونه مىگويند . و در تذكرة الفقهاء آن را به عقد تفسير كرده است بدين تعبير : « الرهن عقد شرع للاستيثاق على الدين « 3 » » . جمع رهن ، « رهون و رهان » مىباشد و در قرآن مجيد آمده است : « وَ إِنْ كُنْتُمْ عَلى سَفَرٍ وَ لَمْ تَجِدُوا كاتِباً فَرِهانٌ مَقْبُوضَةٌ . . . سورهء بقره آيهء 283 » و اما « رهن » برخى آن را جمع رهن و برخى آن را جمع الجمع دانستهاند « 4 » . [ « س » ] ساحر آنكه سحر كند و از راه جادو بخواهد مشكلات مردم را حل كند « 5 » . ر ك : سحر . سبق در اصل مصدر « سبق » يا « سابق » مىباشد يعنى پيشى گرفتن و مسابقه « 6 » . و در عرف سبق نوعى معامله است بدين صورت كه سواران در اسبدوانى و شبه آن با يكديگر مسابقه مىدهند تا بهترين اسب و چابكترين سوار باز شناخته گردد . « و عرفا معاملة على اجراء الخيل و ماشابهها فى حلبة السباق لمعرفة الاجود منها و الافرس من المتسابقين « 7 » » .
--> ( 1 ) . المغنى ( ابن قدامه ) ج مذكور ، ص مذكور . ( 2 ) . الهدايه ( رشدانى مرغينانى ) ج 4 ، ص 126 ، مغنى المحتاج ( فقه شافعى ) ج 2 ، ص 121 . ( 3 ) . تذكرة الفقهاء ج مذكور ، ص مذكور . ( 4 ) . المغنى ( ابن قدامه ) ج مذكور ، ص مذكور ، تذكرة الفقهاء ج مذكور ، ص مذكور ، المصباح المنير ج مذكور ، ص مذكور ، مجمع البحرين ، ص مذكور . ( 5 ) . فرهنگ علوم ( دكتر سجادى ) ص 296 . ( 6 ) . الصحاح ج 4 ، ص 1494 ، حدائق الناضره ج 5 ، ص 528 ، مسالك الافهام ج 1 كتاب سبق و رمايه . ( 7 ) . جواهر الكلام ج عقود ، ص 681 ، رياض المسائل ج 2 كتاب سبق و رمايه .